مستندهای برگزیدۀ سال  1386

با نظر و رأی «گروه مطالعات سینمای مستند»

ما، و این کار ما! 

ما، «گروه مطالعات سینمای مستند ایران»، از دو سال و نیم پیش، در یک ارتباط آزاد و محفلی، ماهانه گرد هم می آییم، گپ و گفت داریم، با دوستان جوان مستندساز فیلم هایشان را می بینیم و گاه فعالیت بیرونی هم داریم: حول رابطۀ سینمای مستند و شهر، یک شماره برای فصلنامۀ شهرشناسی ایرانشهر در آوردیم با سردبیری روبرت صافاریان، یک شماره هم «سینمای مستند و جامعۀ مدرن» با سردبیری احمد میراحسان برای فصلنامۀ فارابی و در جشنوارۀ سینماحقیقت میز داشتیم. همکاری های چند نفره مان در راه اندازی کارگاه های سینمای مستند، شرکت در هیأت های انتخاب و داوری جشنواره ها و فعالیت های این‌چنینی زیاد بوده است. جمع ما در ابتدا شامل همایون امامی، محمد تهامی نژاد، شادمهر راستین، روبرت صافاریان، پیروز کلانتری، محمدسعید محصصی، احمد میراحسان و فرهاد ورهرام بود. پس از مدتی امامی رفت و با فاصله ای کوتاه مانی پتگر به جمع‌مان پیوست. نقطۀ اشتراک ما نوشتن و تحقیق در فضای سینمای مستند، به‌خصوص سینمای مستند ایران است. دوست داریم تاریخ تحلیلی سینمای مستند ایران را بنویسیم یا نشریۀ سینمای مستند درآوریم و پی‌گیر انجام این امور هم بوده ایم و هنوز نشده است.

اواخر سال پیش، خیلی دیر، به فکر افتادیم دست به انتخاب فیلم های خوب نمایش داده شده در سال 1386 بزنیم. به خاطر همین دیری، کار داشت در مرحلۀ فکر باقی می ماند که یک‌باره و در همان دیدار بهمن‌ماه عزم جزم کردیم که کار را عملی کنیم و پای کم‌و‌کاست و ایرادهایش هم بایستیم. كم‌ترین حاصل این عمل را تجربۀ خوبی می‌دیدیم برای کار جدی تر در سال 1387 و سال های بعد. از میان فیلم های نمایش داده شده در جشنوارۀ فجر 85، جشنوارۀ شهید آوینی، جشن سینمای ایران، جشنوارۀ سینماحقیقت و جشنوارۀ فجر 86 و نیز فیلم های به نمایش در آمده در سالن های نمایش فیلم تهران (تأکید داشتیم که فیلم ها در فضای رسمی و برای تماشاگرانی به نمایش درآمده باشند)، فیلم هایی را که مطرح شده بودند یا پیشنهاد دوستان گروه بود، انتخاب کردیم و در این انتخاب اولیه به ضریب دیده شدن فیلم ها از سوی عدۀ بیش‌تری از افراد گروه بها دادیم تا کار، شدنی شود. در پاییز 86 انجمن مستندسازان در اقدامی جذاب، چند فیلم به نمایش در نیامدۀ سال های اخیر را نمایش داد. از میان آن فیلم ها کارت قرمز (مهناز افضلی) و ساز مخالف (مجتبی میرطهماسب) را در فهرست گنجاندیم، و نیز فیلم و عنکبوت آمد (مازیار بهاری) را که برای اولین بار در روزهای برگزاری «کارگاه آموزشی مستند گزارشی» (در زمستان 86، و باز توسط انجمن مستندسازان) به نمایش در آمد.

به فهرستی حدوداً پنجاه فیلمی رسیدیم و قرار شد تا پانزدهم و شانزدهم فروردین بیش‌تر فیلم ها را، و باقی را در این روزها، ببینیم و در انتخاب نهایی، اصل را بر دیده شدن فیلم توسط همۀ افراد گروه گذاشتیم. در پایان کار، فیلم هایی به دست نیامد و فهرست نهایی، که همۀ فیلم هایش را همه مان دیدیم، 39 فیلمی بود. این فهرست را در همین صفحه‌ها می بینید. با این توضیح، برای‌تان روشن شده است که انتخاب ما «از میان» فیلم های مطرح و به نمایش در آمدۀ سال 86 است و نه همۀ فیلم های مطرح این سال. اما مطمئن باشید که هشتاد تا نود درصد فیلم های مطرح و به نمایش در آمده در تهران را پوشش داده ایم. دسترسی به فیلم های مطرح شهرستان ها که به جشنواره های اصلی سال یا نمایش های سالنی تهران راه نیافتند، ممکن نشد و توجه به این فضای مغفول، یکی از دغدغه های ما در سال جاری خواهد بود (فیلم جمشید ساخته کورش فرزانگان، که در فهرست هست، از این گونه فیلم هاست).

این همه را گفتم، اما حرف اصلی باقی مانده است: ما در این رأی گیری و انتخاب فیلم، هم‌ ارز جمع بندی و حاصل آرا، ارائۀ رأی های تک تک افراد گروه و یادداشت های‌مان بر فیلم های منتخب یا سینمای مستند 86 اهمیت داشت و از همان بهمن‌ماه بر آن اصرار داشتیم. این تأکید، از باب تأکید بر رأی و نگاه تک تک افراد گروه و دست‌مایه قرار دادن انتخاب فیلم ها برای طرح سؤال ها و مسائل سینمای مستندمان بوده، که در این یادداشت ها آمده و در نوشته های دیگری دنبال خواهد شد. ملاط و فضای این یادداشت ها در سال های آتی قطعاً پربارتر و گسترده‌تر خواهد بود.

دربارۀ رأی دادن به فیلم های ساخته شده توسط افراد گروه اختلاف نظر وجود داشت و دو نفر (که از «فیلم داران» نبودند!) به صورت حاد موافق و مخالف آن بودند، که رأی غالب، رعایت عرف جاری و رأی ندادن به فیلم های افراد گروه بود؛ اما نام فیلم ها در فهرست باقی ماند. محمد تهامی‌نژاد فهرستی 26 فیلمی داد و کوتاه هم نیامد، اما پذیرفت كه مجموع امتیازهای ده فیلم، میان فیلم‌های منتخب او تقسیم و در جمع بندی منظور شود تا حقی از فیلمی ضایع نشود. میراحسان هم فیلم هایش را دو به دو انتخاب کرد؛ آرای هر دو شماره را جمع زدیم و میان هر دو فیلم بخش کردیم.

پیروز کلانتری

نقل از ماهنامۀ "فیلم"، ویژۀ بهار 1387

فهرست فیلم ها

انتخاب ها و دیدگاه ها:

مانی پتگر

محمد تهامی نژاد

شادمهر راستین

روبرت صافاریان

پیروز کلانتری

محمدسعید محصصی

احمد میراحسان

فرهاد وراهرام

ده فیلم برگزیده

دشواری‌های داوری در سینمای مستند: نقص و نقض ذاتی داوری / احمد میراحسان

[صفحه اصلی] [مقاله] [گفت و گو] [جهان] [تجربه] [نقد] [ما] [اشتراک] [لینک]